W dobie rosnącej presji na system ochrony zdrowia, farmaceuci coraz częściej stają się kluczowymi partnerami w procesie terapeutycznym. Ponad 80% pacjentów w Europie[1] deklaruje, że korzysta z porad farmaceuty jako pierwszego źródła informacji zdrowotnej, zanim trafi do lekarza. W kontekście Międzynarodowego Dnia Farmaceuty, obchodzonego 14 maja, warto przyjrzeć się ich rosnącemu znaczeniu jako jednego z potencjalnych „game changerów” współczesnej ochrony zdrowia. Ich wiedza, dostępność i zaufanie pacjentów sprawiają, że apteka może stać się pierwszym punktem kontaktu z systemem, a farmaceuta jego strategicznym ogniwem.

Farmaceuta w centrum zmian w opiece zdrowotnej

Farmaceuci coraz wyraźniej stają się jednym z kluczowych ogniw systemu ochrony zdrowia w Europie. Według OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) w latach 2013–2023 liczba farmaceutów w krajach OECD wzrosła średnio o ok. 10%, osiągając 86 farmaceutów na 100 tys. mieszkańców[2], co pokazuje ich rosnącą dostępność w systemie ochrony zdrowia. Jednocześnie ich rola znacząco się rozszerza – poza wydawaniem leków obejmuje dziś m.in. szczepienia, przeglądy farmakoterapii oraz wsparcie pacjentów w chorobach przewlekłych.

„Zmiana roli farmaceuty nie polega już tylko na poszerzaniu katalogu zadań, ale na realnym przesunięciu ciężaru opieki zdrowotnej w stronę lokalnej, łatwo dostępnej ekspertyzy. W wielu krajach to właśnie w aptece najczęściej dochodzi do wychwycenia problemów takich jak nieprawidłowe stosowanie leków, interakcje czy brak adherencji do terapii – a więc obszarów, które generują ogromne koszty dla systemu ochrony zdrowia, jeśli pozostają niezaopiekowane. To sprawia, że farmaceuta przestaje być wyłącznie wykonawcą recept, a staje się aktywnym uczestnikiem procesu terapeutycznego, wpływającym zarówno na bezpieczeństwo pacjenta, jak i efektywność całego systemu.” –dr hab. n. med. i n. o zdr. Piotr Merks, Przewodniczący Związku Zawodowego Pracowników Farmacji, ekspert kampanii Poranek Po.

Apteka pierwszym punktem pomocy

W wielu krajach europejskich apteka przestaje być wyłącznie miejscem realizacji recept, a staje się lokalnym i często pierwszym miejscem, w którym pacjenci szukają pomocy. Farmaceuci udzielają porad dotyczących stosowania leków, interakcji oraz profilaktyki, co pozwala ograniczyć liczbę niepotrzebnych wizyt lekarskich. W niektórych systemach ochrony zdrowia nawet 51% pacjentów[3] deklaruje, że to właśnie farmaceuta jest ich pierwszym źródłem informacji o drobnych problemach zdrowotnych.

„Rosnąca rola aptek pokazuje, że pacjenci coraz częściej oczekują szybkiego i łatwo dostępnego wsparcia zdrowotnego, bez konieczności wielodniowego oczekiwania na wizytę lekarską. To szczególnie istotne w przypadku profilaktyki, wczesnego reagowania na objawy oraz edukacji dotyczącej prawidłowego stosowania leków. W praktyce dobrze wykorzystany potencjał farmaceutów może nie tylko poprawić komfort pacjentów, ale również ograniczyć przeciążenie podstawowej opieki zdrowotnej i izb przyjęć.” – mgr farm. Marcin Repelewicz – Prezes Dolnośląskiej Rady Aptekarskiej.

Pacjenci oczekują większej roli farmaceutów

Rosnące kompetencje farmaceutów oraz poszerzanie zakresu usług świadczonych w aptekach są odpowiedzią na zmieniające się potrzeby pacjentów, którzy oczekują szybszego i łatwiejszego dostępu do podstawowej opieki zdrowotnej. Coraz większe znaczenie zyskują rozwiązania takie jak recepta farmaceutyczna, możliwość kontynuacji terapii czy rozszerzony dostęp do leków dostępnych bez recepty. Potwierdzają to także badania, aż 74% dorosłych deklaruje3, że chciałoby szerszej dostępności leków bez konieczności wizyty u lekarza. Trend ten pokazuje, że pacjenci coraz częściej oczekują bardziej elastycznego i dostępnego modelu opieki, w którym farmaceuta pełni rolę aktywnego doradcy i wsparcia terapeutycznego.

„Pacjenci coraz częściej oczekują, że system ochrony zdrowia będzie działał szybciej i bardziej elastycznie, szczególnie w przypadku prostych problemów zdrowotnych i lub nieprzewidzianych sytuacji życiowy, jak np. w przypadku antykoncepcji awaryjnej. Rozszerzanie kompetencji farmaceutów może znacząco skrócić drogę pacjenta do uzyskania potrzebnej pomocy, a jednocześnie lepiej wykorzystać potencjał całego systemu. To kierunek, który już dziś widać w wielu europejskich modelach opieki zdrowotnej.” – prof. dr hab. n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta, specjalista ginekolog – położnik, endokrynolog, seksuolog. Kierownik Katedry Zdrowia Kobiety Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

—

Kampania „Poranek PO” to kampania edukacyjna i inicjatywa, której celem jest zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat antykoncepcji awaryjnej, a także zapewnienia, aby wszystkie kobiety w Polsce, które z niej korzystają mogły czuć się pewnie i bezpiecznie. W latach 2000-2020 liczba kobiet stosujących nowoczesne metody antykoncepcji wzrosła z 663 mln do 851 mln osób. Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że w ubiegłym roku w Polsce wystawiono blisko 900 tysięcy recept na antykoncepcję awaryjną. W obliczu niewystarczającej wiedzy oraz nieustannego rozpowszechniania dezinformacji w Internecie chcemy wraz z wybitnymi specjalistami ginekologii oraz farmaceutami podjąć wysiłki mające na celu świadome i odpowiedzialne korzystanie z tego rodzaju środków antykoncepcyjnych. Kampania oraz podejmowane w jej trakcie działania mają przełamywać tabu związane z rozmową na temat stosowania antykoncepcji awaryjnej przez kobiety. Bardzo istotne jest, aby łatwy dostęp w aptece do bezpiecznej antykoncepcji zmniejszył ryzyko, że kobiety będą sięgać po metody niesprawdzone, nieskuteczne lub szkodliwe dla zdrowia. Ekspertami kampanii są prof. dr hab. n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta, prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś, prof. dr hab. n. med. Ewa Wender-Ożegowska, dr n. med. Andrzej Depko, dr n. farm. Piotr Merks, mgr farm. Olga Sierpniowska, prof. dr hab. n. med. Marzena Dębska oraz dr n. med. Agnieszka Nalewczyńska. Więcej informacji znajduje się na stronie www.poranekpo.pl. Inicjatorem kampanii jest firma Perrigo, producent antykoncepcji awaryjnej na receptę.

[1]Pharmaceutical Group of the European Union (PGEU), Community pharmacists: trusted frontline healthcare professionals, Brussels 2023 – raport na podstawie badania IPSOS przeprowadzonego w 11 krajach europejskich, wskazujący, że 82% pacjentów korzysta z porady farmaceuty w pierwszej kolejności w przypadku drobnych dolegliwości zdrowotnych.

[2]Pharmacists and pharmacies: Health at a Glance 2025 | OECD

[3]PAGB-Self-Care-Census-Report-2025.pdf