Decyzja Ministerstwa Edukacji Narodowej o wprowadzeniu obowiązkowej edukacji zdrowotnej w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych wywołała szeroką dyskusję społeczną. W programie znajdą się m.in. zagadnienia dotyczące zdrowia psychicznego, profilaktyki uzależnień, higieny cyfrowej i pierwszej pomocy. Tymczasem raport Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) pokazuje, że odsetek aktywnych seksualnie 15-latków w Europie używających prezerwatywy podczas ostatniego stosunku spadł z 70% do 61% wśród chłopców oraz z 63% do 57% wśród dziewcząt[1], a blisko jedna trzecia nastolatków nie stosowała żadnej metody zabezpieczenia. W tym kontekście pojawia się pytanie, czy pozostawienie edukacji seksualnej jako przedmiotu nieobowiązkowego, będzie odpowiedzią na potrzeby młodych ludzi.

Zdrowie seksualne nieobowiązkowe?

Zgodnie z rozporządzeniem MEN edukacja zdrowotna będzie obowiązkowa w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej w wymiarze godziny tygodniowo w każdej klasie oraz w szkołach ponadpodstawowych w wymiarze dwóch godzin. Uczniowie nie będą otrzymywali ocen, a sam przedmiot nie będzie miał wpływu na promocję ani ukończenie szkoły. Wśród zagadnień, które zostaną poruszone podczas obowiązkowych godzin, pojawią się kwestie zdrowia psychicznego, pierwszej pomocy i profilaktyki uzależnień. Jednak zdrowie seksualne będzie stanowić oddzielny, nieobowiązkowy fakultet. Decyzję o uczestnictwie w zajęciach będą podejmować rodzice uczniów niepełnoletnich lub sami uczniowie, jeśli ukończyli 18 lat.

Edukacja dotycząca zdrowia seksualnego jest jednym z kluczowych elementów profilaktyki zdrowotnej. To właśnie w wieku nastoletnim młodzi ludzie powinni zdobywać rzetelną wiedzę na temat dojrzewania, zdrowia reprodukcyjnego, profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową i świadomego podejmowania decyzji. Dotychczasowe doświadczenia pokazują jednak, że przedmioty nieobowiązkowe cieszą się niewielkim zainteresowaniem. W ostatnich latach w zajęciach uczestniczyła już tylko około jedna trzecia uczniów. –mówi Prof. dr hab. n. med. Violetta Skrzypulec-Plinta, kierowniczka Katedry Zdrowia Kobiety Zakładu Zdrowia Reprodukcyjnego i Seksuologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.

Profilaktyka zaczyna się od wiedzy

Wnioski płynące z najnowszego raportu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dodatkowo podkreślają znaczenie powszechnej edukacji w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Z danych obejmujących 42 kraje Europy, Azji Centralnej i Kanady wynika, że wśród 15-latków systematycznie spada odsetek osób stosujących prezerwatywę podczas ostatniego stosunku seksualnego – z 70% do 61% wśród chłopców oraz z 63% do 57% wśród dziewcząt1. Jednocześnie blisko jedna trzecia aktywnych seksualnie nastolatków nie korzystała z żadnej metody zabezpieczenia, co zwiększa ryzyko nieplanowanych ciąż oraz zakażeń przenoszonych drogą płciową. Autorzy raportu podkreślają, że kompleksowa, oparta na dowodach naukowych edukacja seksualna jest jednym z najskuteczniejszych narzędzi wspierających młodych ludzi w podejmowaniu odpowiedzialnych decyzji dotyczących zdrowia i nie prowadzi do wcześniejszej inicjacji seksualnej. Zdaniem ekspertów WHO ograniczony dostęp do rzetelnej edukacji może natomiast pogłębiać nierówności zdrowotne i utrudniać młodzieży zdobywanie kompetencji niezbędnych do ochrony własnego zdrowia reprodukcyjnego.

„Ważnym elementem edukacji w zakresie zdrowia reprodukcyjnego jest również wiedza na temat awaryjnych metod antykoncepcji, takich jak tabletka dzień po. Może ona stanowić rozwiązanie w sytuacji, gdy istnieje ryzyko, że zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła. Rzetelna informacja pozwala kobietom podejmować świadome decyzje i bezpiecznie korzystać z dostępnych możliwości” – podkreśla Prof. Violetta Skrzypulec-Plinta.

Rzetelna wiedza potrzebna nie tylko młodzieży

Podczas Forum Zdrowia Kobiet eksperci podkreślali, jak istotną rolę odgrywa edukacja młodych kobiet w zakresie zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Choć często wskazuje się, że kwestie związane z dojrzewaniem i intymnością powinny być omawiane przede wszystkim w domu, współczesne realia pokazują, że młodzi ludzie bardzo często czerpią wiedzę z internetu i mediów społecznościowych, gdzie mogą trafiać na niezweryfikowane informacje i utrwalone mity. Dlatego tak ważny jest dostęp do rzetelnej, uporządkowanej edukacji zdrowotnej, która pozwala podejmować świadome decyzje i lepiej dbać o własne zdrowie. Eksperci zwracają uwagę, że taka edukacja powinna obejmować nie tylko młodzież, ale również rodziców i nauczycieli, którzy odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu właściwych postaw zdrowotnych.

Edukacja zdrowotna nie powinna być postrzegana wyłącznie jako przekazywanie wiedzy młodzieży, ale jako element budowania świadomości całego otoczenia młodego człowieka. Rodzice i nauczyciele również potrzebują rzetelnych informacji, aby móc odpowiadać na pytania nastolatków i wspierać ich w podejmowaniu świadomych decyzji. W dobie powszechnego dostępu do internetu szczególnie ważne jest, aby młodzi ludzie mieli możliwość korzystania ze sprawdzonych źródeł wiedzy, a nie informacji opartych na mitach i stereotypach. – podkreśla prof. dr hab. n. med. Marzena Dębska, specjalista ginekolog-położnik, ekspert w dziedzinie perinatologii, Klinika Położnictwa i Perinatologii, PIM MSWiA.

Podsumowanie

Brak dostępu do rzetelnej edukacji zdrowotnej może nie przynieść widocznych skutków od razu, jednak w dłuższej perspektywie może wpływać na decyzje podejmowane przez młodych ludzi oraz ich zdrowie – zarówno psychiczne, fizyczne, jak i seksualne. Ograniczenie wiedzy o seksualności, dojrzewaniu i zdrowiu reprodukcyjnym oznacza ryzyko utrwalania mitów, stereotypów i dezinformacji, z którymi młodzież coraz częściej spotyka się w internecie.

Rozmowa o seksualności oparta na faktach, szacunku i wiedzy medycznej jest niezbędnym elementem profilaktyki zdrowotnej. Edukacja seksualna nie powinna być traktowana jako kwestia światopoglądowa czy polityczna, lecz jako ważny obszar dbania o zdrowie i bezpieczeństwo młodych ludzi. Dostęp do sprawdzonych informacji pozwala podejmować bardziej świadome decyzje i budować odpowiedzialne postawy wobec własnego zdrowia oraz zdrowia innych osób – Dr n. med. Andrzej Depko, Konsultant Krajowy w dziedzinie seksuologii.

[1] WHO: A focus on adolescent sexual health in Europe, central Asia and Canada – A focus on adolescent sexual health in Europe, central Asia and Canada – Health Behaviour in School-aged Children international report from the 2021/2022 survey